Οι ενεργειακές συμφωνίες στην P-TEC και ο ρόλος της Τουρκίας

Του Δημήτρη Μάρδα

Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών ,ΑΠΘ

π. Αν. Υπουργού Οικονομικών και Υφ/γού Εξωτερικών

ΟΙ ΗΠΑ από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 επιδιώκουν τη σύσφιξη των σχέσεων Τουρκίας-Ισραήλ. Το 1996 η Τουρκία και το Ισραήλ υπέγραψαν εμπορική συμφωνία (Free Trade Agreement), όπως και αμυντικής συνεργασίας, που τέθηκανσε ισχύ το 1997.

Η σύγκρουση Περέζ-Ερντογάν στο Νταβός το 2009 ανέκοψε αυτήν την ανοδική πολιτική συνεργασία, που συνεχίζεται όμως με ιδιαίτερη ένταση στο εμπόριο. Η κρίση μεταξύ τους κορυφώθηκε το 2010 μέσω του τουρκικού πλοίου MaviMarmaraπου επιχείρησε να σπάσει τον ισραηλινό αποκλεισμό της Γάζας.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της 6^ης Συνεδρίασης της Εταιρικής Σχέσης για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συμφωνία (P-TEC) οι ΗΠΑ φαίνεται να ξανασυζητούν για τον αγωγόEastMed, στο πλαίσιο της μείωσης της εξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο. Αυτό θα γίνειμε τη χρήση των ενεργειακών αποθεμάτων Κύπρου/Ισραήλ που θα καταλήγουν στην Κρήτη και από εκεί στην ΕΕ.

Μην ξεχνάμε όμως ότι υπήρχε ενδιαφέρον για μια ενεργειακή σύνδεση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ μέσω μιας άλλης εναλλακτικής λύσης. Η εξαγωγή από το Ισραήλ φυσικού αερίου μέσω της Τουρκίας προσκρούειβέβαιασε εμπόδιαόπως, στις ρευστές σχέσεις Ισραήλ-Τουρκίας και στο γεγονός ότι ο αγωγός αυτός θα περνά από τα κατεχόμενα της Κύπρου.

Σε πρόσφατες δηλώσεις του ο TomBarrack (πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία) είπε τα εξής σχετικά με τις σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ:«Εφόσον συνεχιστεί η δυναμική γύρω από την συμφωνία για τη Γάζα, η Τουρκία και το Ισραήλ θα μετακινηθούν από την αντιπαράθεση προς οικονομική συνεργασία…Σε όχι πολύ μεγάλο χρόνο θα δείτε μια εμπορική συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ».

Αυτά τα λόγια δεν είναι τυχαίαακόμη και αν η τουρκική και η ισραηλινή πλευρά τόνισαν ότι «δεν υπάρχει άμεση εμπορική συμφωνία»για σήμερα όμως. Ουδείς μπορεί να την αποκλείσει στο εγγύςμέλλον.

Οπότε, κύριος αντίπαλος του EastMedδεν είναι μόνο η θέση της Τουρκίας για τη μη αποδοχή του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, που παρεμποδίζει τη διέλευση του αγωγούαυτού. Είναι ο ανταγωνιστικός φθηνός αγωγός Ισραήλ-Κύπρου (κατεχομένων) και Τουρκίας.

Ο EastΜedαν και χαρακτηρίζεται ως ακριβός αγωγός δεν φαίνεται να είναι ως τέτοιος. Σημειώνεται ότι ο TurkStream(1.100 χιλπου διαπερνά την Μαύρη Θάλασσα)στοίχισε 11 δις δολάρια και οι δυο αγωγοί NordStream (1.224 χιλ, - σύνδεση Ρωσίας μεΓερμανία)15 δις δολάρια. Η εκτίμηση κόστους για τον EastMedδεν είναι ανώτερη αυτών. Ο EastMed(1.900 χιλ.) έχει όμως ένα μοναδικό πλεονέκτημα. Είναι ο πρώτος Ευρωπαϊκός αγωγός που δεν εξαρτάται είτε από την Τουρκία είτε από την Ρωσία.

Ο ευρωβουλευτής Γιάννης Μανιάτης δήλωσε ότι τα συνολικά έσοδα για την Ελλάδα από την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων μπορούν να φτάσουν έως και 70 δισεκατομμύρια ευρώ στα επόμενα 20‑25 χρόνια.

Για να γίνει όμως αυτό πρέπει να υπογραφούν πολύ καλές και προς το συμφέρον της χώρας,συμφωνίες. Οι μέχρι σήμερα υπογραφείσες συμβάσεις δεν μας προσφέρουν όμως αισιόδοξες προοπτικές. Η υπογραφή λόγου χάριν συμφωνίας με την ExxonMobilγια το Οικόπεδο 2, όπως και η παλαιότερή του «Ελληνικός Χρυσός», δεν μπορούν να θεωρηθούν ως επιτυχείς.

Τι συνηθίζεται στις περιπτώσεις εξορύξεων πετρελαίου-φυσικού αερίου:

1. Δίνονται τα λεγόμενα Δικαιώματα επί της Παραγωγής (Royalties), που είναι ποσοστό επί της ακαθάριστης παραγωγής.Συνήθως κείνται από 5% ως 20%. Σε κράτη με μεγάλα και σίγουρα κοιτάσματα (π.χ. Μέση Ανατολή), φτάνει και τα 25%.

2. Επιβάλλεται φόρος εισοδήματος στα καθαρά κέρδη. Συνήθως 20% ως 35%.

3. Υπάρχει επίσης, ένας σύνθετος δείκτης, αυτός του «Συνολικού οφέλους του κράτους»(GovernmentTake)που χρησιμοποιείταιπολύ συχνά. Περιλαμβάνει: Royalties, φόρους, ενώ ισχυροποιείται με τησυμμετοχή του κράτους στην παραγωγή. Διεθνώς το GovernmentTake κυμαίνεται περίπου στο40% – 85% της συνολικής αξίας του έργου.

Σε χώρες με ισχυρά κοιτάσματα (π.χ. Νορβηγία, Σαουδική Αραβία) ανέρχεται στο70–85%. Σε χώρες με μεγάλο γεωλογικό ρίσκο ή νέες αγορές στο40–60%. Στη Νορβηγία λόγου χάριν τοσυνολικόGovernmentTakeείναι περίπου75–80%.Στην Κύπρο / Ισραήλ τοGovernmentTakeκυμαίνεται στο 55–65%, ενώ στην Αφρική στο40–55%.

Δεν έχουμε δει παρόμοιες ρυθμίζεις στη νέα σύμβαση με την ExxonMobilπου αποκτά ποσοστό 60 % στο Οικόπεδου 2στο Ιόνιο πέλαγος. Το υπόλοιπο μοιράζεται στην ENERGEAN (30%) και στηνHELLENiQENERGY (10%). Προβλέπεται ένα καθεστώς φορολογίας με εταιρικό φόρο 20% και επιπλέονπροβλέπεται έναςπεριφερειακός φόρος 5%.Ένας καλός 4ετής φοιτητής με επαρκή γνώση στα λογιστικά, έχει όμως την ικανότητα να μετατρέπει τα κέρδη μιας πολυεθνικής εταιρίας σε ζημίες ή να τα μειώνει στο ελάχιστο!

Το ελληνικό κράτος συμμετέχει έμμεσαστην παραγωγή μέσω της συμμετοχής του στο μετοχικό κεφάλαιο της HELLENiQ ENERGY. Η έμμεση συμμετοχή του ελληνικού κράτους στο Οικόπεδο 2 υπολογίζεται μόνο στο 3,12%!

Είναι τραγικό λάθος να πατά μια τέτοια σύμβαση κυρίωςστα προσδοκόμενα κέρδη. Σημειώνεται στη σύμβαση επίσης γενικά ότι μπορούν να προβλεφθούνroyalties.Δεν σημειώνεται με ακρίβεια όμως ποιο είναι το ποσοστό των royalties. Η ουσία είναι τα βέβαιαroyalties,γνωστά εκ των προτέρων στο πλαίσιο εναλλακτικών σεναρίων παραγωγής, και όχι οι ευμετάβλητοι και αβέβαιοι φόροι.